Telem Nasıl Yazılır? Farklı Yaklaşımlarla Bir Değerlendirme
Konya’da yaşamaya başladığım günden beri, kelimeler ve doğru yazımlar benim için hep önemli bir konu olmuştur. Bu sefer de karşımda, sıklıkla kafa karıştırıcı bir soru var: “Telem nasıl yazılır?” Bunu düşündükçe, hem mühendisliğe hem de sosyal bilimlere meraklı biri olarak kafamda birden fazla yaklaşım oluşuyor. Hadi, bu yazıda hem analitik hem de insani bakış açılarından nasıl bir değerlendirme yapabileceğimize bakalım. Belki de bu yazının sonunda telem nasıl yazılır sorusunun birden fazla cevabı olduğunu kabul ederiz.
İçimdeki Mühendis: Mantıklı Bir Yaklaşım Arayışı
İçimdeki mühendis şöyle diyor: “Ya tamam, ‘telem’ gibi bir kelimenin doğru yazılışı konusunda mantıklı bir analiz yapalım. Sonuçta dil, her şey gibi belli kurallara dayanır. Türkçede çoğu kelime, kökenine bağlı olarak ve belirli kurallara göre yazılır. Eğer Türkçedeki köken kurallarına bakarsak, ‘tele’ ön eki olan kelimeler genellikle -m ile bitmez. Bu da demek oluyor ki, ‘telem’ kelimesi doğal olarak ‘telem’ olarak yazılmamalı.”
Peki ama, mühendislik bakış açısıyla bu doğru mu? Bazen dilin, kurallara tamamen uyan bir yapıdan ibaret olmadığını kabul etmek gerekebilir. Bir kelimenin doğru yazılışını belirleyen birçok faktör vardır. Evet, dildeki köken kurallarına uygunluk önemlidir, ama bu tek başına bir kelimenin doğru yazılışını belirlemez. Dil, zamanla evrilen bir yapı ve yazımlar da bazen toplumsal kullanım alışkanlıklarına bağlı olarak değişebilir. O zaman, ‘telem’ mi yazmalıyız, yoksa dilin evrimini göz önünde bulundurarak bir esneklik mi tanımalıyız?
İçimdeki İnsan: Toplumsal ve Dilsel Etkileşim
İçimdeki insan tarafı ise tamamen duygusal bir yaklaşım izliyor. “Kelimelerin evrimi, kültürel bağlam, tarihsel süreçler… İşin içine duygusal bir taraf da girmeli.” diyor. Burada bir şeyler daha farklı olabilir, çünkü toplumsal dilde kabul gören ve halk arasında yaygın kullanılan yazımlar, bazen dil kurallarından sapabilir. “Telem” sözcüğünün halk arasında bazı yerlerde sıkça kullanıldığını gözlemledim. Eğer bu kelime halk arasında yaygınsa ve insanlar bu şekilde doğru yazdığını kabul ediyorsa, toplumsal bakış açısına göre bu doğru olabilir. İnsanlar, hangi kelimenin doğru olduğunu zamanla belirlerler. Yani, bence sadece yazım kuralına dayalı bir yaklaşım yetmez, toplumsal kabul de çok önemli.
Konya’da, mesela bazen ‘telem’ sözcüğünü “tele” ile birleştirip kullandığımızı duyuyorum. Belki yanlış, ama dilin içindeki insanlar olarak bu yazım bizim için doğru oluyor. O yüzden, içimdeki insan tarafı şunu savunuyor: “Dil yaşayan bir şeydir ve bazen kurallardan daha önemli olan şey, insanların dili nasıl kullandığıdır.”
Türk Dil Kurumu ve Resmi Yazım: Karar Verici Olan Kim?
Tabii ki, konuya TDK bakış açısıyla da göz atalım. Türk Dil Kurumu, dilin doğru kullanımını belirlerken kurallara dayalı bir yaklaşım benimsemiş durumda. Eğer resmi yazımla ilgili bir konu açılıyorsa, TDK‘ya başvurmak oldukça mantıklı. Ancak, TDK’ya baktığımızda “telem” sözcüğünün doğru yazımı konusunda kesin bir şey söylemek zor. Çünkü TDK, bazen halk arasında yaygın olan yazımlar yerine dilin kökeni ve kurallara uygunluk açısından bir yaklaşım benimseyebiliyor.
Bu da demek oluyor ki, her ne kadar halk arasında yaygın bir kullanımı olsa da, resmi yazı dilinde ‘telem’ yerine ‘tele’ gibi daha doğru ve kurallara uygun bir yazım tercih edilebilir. Ama bu durumda yine de içimdeki insan tarafım, halkın ve dilin evriminin bu konuyu da değiştirebileceğini düşünüyor.
Farklı Perspektifler: Yazım Yanlışı mı, Doğal Dil Gelişimi mi?
Farklı bir açıdan bakıldığında, “telem” yazımının yanlış olup olmadığı sorusu, aslında dilin doğal gelişimine de bağlı olabilir. Örneğin, İngilizce’de dil zamanla değişiyor ve birçok kelime daha önceki yazımlarından sapabiliyor. Türkçede de benzer bir süreç işliyor. Bu yüzden belki de “telem” yazımının yanlış olup olmadığı, bir kelimenin dilsel evrimini tam olarak anlamaya çalıştığımızda netleşebilir. Belki de bugün yanlış kabul edilen bir yazım, ileride dilin evrimsel sürecinin bir parçası olarak kabul görebilir.
Şimdi içimdeki mühendis bir kez daha devreye giriyor ve diyor ki: “Ama dilin evrimi her zaman doğru yazım anlamına gelmez. Yanlışlar da evrilir, hem de bazen yaygın olarak kabul edilse bile.” Ancak içimdeki insan tarafım şöyle düşünüyor: “Ama bazen dilin evrimi, toplumsal kabul ve halkın yazım biçimi, dilin doğru yazımı kadar önemli olabilir.”
Sonuç: Telem Nasıl Yazılır?
Sonuçta, “telem nasıl yazılır?” sorusunun tek bir cevabı yok gibi görünüyor. İçimdeki mühendis her zaman dilin kurallarıyla doğruyu savunsa da, içimdeki insan, halkın dildeki evrimini ve toplumsal kabulü göz önünde bulunduruyor. Türk Dil Kurumu resmi yazımda bir doğruluk önerebilirken, halk arasında her kelime zamanla evrilebilir. Bu yüzden, belki de her iki bakış açısını da göz önünde bulundurarak, yazımda esnek bir yaklaşım benimsemek gerekir.