İnternete Kim Buldu? Dünyayı Değiştiren Şey Gerçekten Özgürlük müydü?
İzmir’de yaşayan, gününün yarısını sosyal medyada geçiren biri olarak şunu net söyleyeyim: İnternet hayatımızı hem kurtardı hem mahvetti. Evet, ikisini aynı anda yaptı. Ve işin ironik tarafı şu; bugün onsuz bir hayat düşünemiyoruz ama çoğumuz internetin gerçekten nasıl ortaya çıktığını bile bilmiyoruz.
“İnternete kim buldu?” sorusu yıllardır soruluyor ama çoğu kişi tek bir isim bekliyor. Sanki biri çıkmış, bir garajda oturup “Ben interneti icat ettim arkadaşlar” demiş gibi düşünüyoruz. O işler öyle olmadı. İnternet tek kişinin eseri değil. Ama bu cevap bazen insanları tatmin etmiyor çünkü hepimiz kahraman hikâyelerini seviyoruz.
Gerçek ise daha karmaşık.
Ve dürüst olmak gerekirse daha politik.
İnternete Kim Buldu? Aslında Hikâye Sandığınızdan Daha Sert
Bugün “İnternete kim buldu” konusunu daha yakından inceleyerek merak edilen detaylara değineceğiz.
İnternetin temelleri 1960’lı yıllarda atıldı. Soğuk Savaş dönemi… Dünya paranoyanın zirvesinde. ABD, olası bir saldırı durumunda iletişimin tamamen çökmesini istemiyordu. Yani bugün sabah uyanıp komik kedi videoları izleyebiliyorsak bunun arkasında biraz da askeri kaygılar var. Trajikomik.
İlk büyük sistemlerden biri ARPANET’ti. ABD Savunma Bakanlığı destekledi. Amaç bilgi paylaşımıydı. Üniversiteler ve araştırma merkezleri arasında bağlantı kuruldu.
Şimdi düşününce biraz komik geliyor. Adamlar sistemi güvenlik için kuruyor, biz bugün o sistemde yemek fotoğrafı paylaşıyoruz.
Tek Bir Kişi Mi Buldu?
Hayır.
Ama bazı isimler çok kritik.
Vinton Cerf ve Bob Kahn
Bu iki isim genellikle “internetin babaları” olarak anılıyor. Çünkü bugün kullandığımız veri iletişim sistemlerinin temelini oluşturan TCP/IP protokolünü geliştirdiler.
Kısacası cihazların birbirleriyle konuşabilmesini sağladılar.
Şu an telefondan mesaj atabiliyor, video izleyebiliyor ya da bir siteye girebiliyorsak bunun temelinde onların çalışmaları var.
Ama bence mesele burada ilginçleşiyor.
Çünkü internet teknik olarak harika bir fikirken sosyal olarak tam bir kaosa dönüştü.
İnternetin En Güzel Tarafı Neydi?
İlk zamanlarda internet gerçekten özgürlük gibi görünüyordu.
İzmir’de büyürken internet kafelerde geçirilen zamanları hatırlıyorum. Forumlar vardı. İnsanlar birbirini gerçekten dinliyordu. Herkes aynı fikirde değildi ama daha samimi bir ortam vardı.
Şimdi ise herkes bağırıyor.
Kimse konuşmuyor.
Bilgiye Ulaşım Devrimi
İnternetin en güçlü yanı bilgiye erişimi demokratikleştirmesi oldu.
Eskiden bir konuda araştırma yapmak için saatlerce kütüphane gezmek gerekiyordu. Şimdi birkaç saniyede dünyanın öbür ucundaki bir makaleye ulaşabiliyoruz.
Bu müthiş bir şey.
Gerçekten müthiş.
Ama burada kritik soru şu:
Bilgiye ulaşmak mı önemli, doğru bilgiye ulaşmak mı?
Çünkü bugün internette bilgi kadar çöp de var.
Hatta bazen çöp daha hızlı yayılıyor.
İnsanları Birbirine Yaklaştırdı mı?
Bu konuda kararsızım.
Bir yandan dünyanın farklı yerlerinden insanlarla tanışabiliyoruz. Kültürler birbirine karıştı. Eskiden asla göremeyeceğimiz hayatları görüyoruz.
Diğer yandan aynı masada oturan insanlar artık birbirine bakmıyor.
Geçen hafta Kordon’da otururken etrafı izledim. Dört kişilik arkadaş grubunun üçü telefona bakıyordu. Sessizlik vardı ama herkes “bağlıydı.”
İnternet bizi gerçekten yakınlaştırdı mı?
Yoksa yalnızlığımızı daha parlak ekranlarla mı kapladı?
İnternete Kim Buldu? Peki Sonrasında Kim Kontrol Etti?
Bence asıl tartışılması gereken soru bu.
Çünkü internet ilk çıktığında daha özgür bir alan gibi görünüyordu. Şimdi ise dev platformların kontrol ettiği devasa bir dijital şehir haline geldi.
Ve dürüst olayım…
Bu durum beni bazen rahatsız ediyor.
Özgürlük Masalı mı Dinledik?
Eskiden internet “özgür bilgi alanı” diye anlatılırdı.
Bugün ise birkaç büyük platform neyi göreceğimize, neyi konuşacağımıza ve neyin popüler olacağına karar veriyor.
Bu biraz ürkütücü değil mi?
Bir sabah uyanıyorsun ve bütün gündem aynı.
Herkes aynı videoyu izliyor.
Aynı konuya sinirleniyor.
Aynı şeye gülüyor.
Gerçekten özgür müyüz yoksa iyi tasarlanmış bir akışın içinde mi sürükleniyoruz?
Sosyal Medya ve Dopamin Sirkesi
Bakın, sosyal medyayı seviyorum. Aktif kullanıyorum. Eğlenceli tarafı büyük.
Ama dürüst olmak lazım.
Sistem insanların dikkatini bağımlılığa çevirmek üzerine kurulu.
Bir video izliyorsun.
Sonra bir tane daha.
Sonra bir tane daha.
Bir bakmışsın gece 03.17 olmuş.
Hayatından üç saat gitmiş.
Ve en komik kısmı şu: Çoğu zaman ne izlediğini bile hatırlamıyorsun.
İnternetin mucitleri bunu hayal etmiş miydi gerçekten?
Sanmıyorum.
İnternetin Güçlü Yanları
Her şeye rağmen internetin muazzam avantajları var. Bunu inkâr etmek saçmalık olur.
Eğitim ve Öğrenme
Bugün insanlar evinden çıkmadan yeni beceriler öğrenebiliyor.
Dil öğreniyor.
İş kuruyor.
Yeni kariyerler oluşturuyor.
Bu geçmişte inanılmaz zordu.
Ben bile birçok şeyi internet sayesinde öğrendim. Özellikle pandemi döneminde internet olmasaydı insanlar psikolojik olarak çok daha kötü durumda olurdu.
Küçük İnsanlara Büyük Ses Verdi
Eskiden yalnızca büyük medya kuruluşlarının sesi duyulurdu.
Şimdi sıradan biri bile milyonlara ulaşabiliyor.
Bu çok güçlü bir şey.
Ama işte internetin trajedisi de burada başlıyor.
Çünkü herkes konuşunca gürültü artıyor.
Ve bazen gerçekten değerli sesler kayboluyor.
İnternetin Zayıf Yanları
Burada biraz sert konuşacağım.
Çünkü internetin bazı tarafları gerçekten yorucu hale geldi.
Sürekli Karşılaştırma Kültürü
Bence internetin en toksik yanı bu.
İnsanlar artık hayat yaşamıyor, hayat sergiliyor.
Bir kahve içiliyor, fotoğraf.
Tatile gidiliyor, fotoğraf.
Spor yapılıyor, fotoğraf.
Sanki yaşanan an değil, paylaşılacak içerik önemli.
Bu durum insan psikolojisini ciddi şekilde etkiliyor.
Özellikle bizim jenerasyonda.
28 yaşında biri olarak şunu açıkça hissediyorum: İnsanlar artık kendi hayatını değil, başkalarının hayatını izleyerek yoruluyor.
Bilginin Değersizleşmesi
Eskiden bir bilgiye ulaşmak zordu, bu yüzden kıymetliydi.
Şimdi bilgi sınırsız.
Ama dikkat sınırlı.
Kimse uzun uzun okumuyor.
Başlık okunuyor.
Yorum yapılıyor.
Kavga çıkıyor.
Sonra başka gündeme geçiliyor.
Bazen internet dünyanın en büyük kahvehanesi gibi hissettiriyor.
Ama herkes aynı anda konuşuyor.
İnternete Kim Buldu? Belki Asıl Sorulması Gereken Bu Değil
Belki de yanlış soruyu soruyoruz.
Belki mesele interneti kimin bulduğu değil.
Mesele şu:
İnternet bizi neye dönüştürdü?
Daha bilgili insanlar mı olduk?
Yoksa daha hızlı tüketen insanlar mı?
Gerçekten özgür müyüz?
Yoksa sürekli bağlantıda kalmak zorunda hisseden dijital bağımlılar mı olduk?
Bazen sosyal medya akışında gezerken şunu hissediyorum:
Herkes çok öfkeli.
Herkes çok hızlı.
Ve kimse gerçekten sakin değil.
Bir Gün İnternet Çökerse Ne Olur?
Bunu düşünmek bile insanı geriyor.
Bankalar.
İletişim.
İş hayatı.
Haritalar.
Alışveriş.
Her şey internete bağlı.
Belki de insanlık tarihte ilk kez bu kadar merkezi bir sisteme bağımlı hale geldi.
Ve dürüst olayım…
Bu bana biraz korkutucu geliyor.
Çünkü internet artık araç olmaktan çıktı.
Hayatın kendisine dönüştü.
Omy okurlarıyla “İnternete kim buldu” konusunu paylaşmak gerçekten güzeldi. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere!
Sonuç: İnterneti İnsanlık Buldu, Bedelini de İnsanlık Ödüyor
“İnternete kim buldu?” sorusunun cevabı teknik olarak birkaç önemli bilim insanına dayanıyor olabilir ama gerçek daha büyük.
İnterneti aslında insanlığın ihtiyaçları, korkuları ve hırsları oluşturdu.
İlk başta iletişim için kuruldu.
Sonra ticaret geldi.
Sonra eğlence.
Sonra bağımlılık.
Şimdi ise internet hem özgürlüğün hem manipülasyonun merkezi gibi duruyor.
Ben hâlâ interneti seviyorum. Çünkü doğru kullanıldığında inanılmaz bir güç. İnsanları bir araya getirebiliyor, hayat değiştirebiliyor, fırsatlar sunabiliyor.
Ama aynı zamanda insanın zihnini yoruyor.
Dikkatini parçalıyor.
Ve bazen gerçek hayatın tadını elinden alıyor.
Belki de internetin en büyük ironisi şu:
Bizi dünyaya bağladı ama kendimizden uzaklaştırdı.